Điều
gì khiến "Trăm năm cô đơn" - một tiểu thuyết theo chủ nghĩa
"hiện thực huyền ảo", dày tới hơn 600 trang, chỉ kể về câu chuyện
loạn luân của một dòng họ ở một ngôi làng "huyền thoại", giành được
giải thưởng Nobel Văn học? Phải chăng tác phẩm đã đạt tới hai tiêu chí cơ bản
của giải thưởng. Đó là bút pháp độc đáo, mới mẻ và ý nghĩa nhân văn của thông
điệp tác phẩm gửi tới người đọc.

"Trăm
năm cô đơn" được đánh giá là sản phẩm tuyệt vời của hư cấu nghệ thuật. Với
bút pháp "hiện thực huyền ảo", Hung Tano đã dựng nên một ngôi làng có
tên gọi Macondo. Đó là ngôi làng không một người dân nào sống quá ba mươi tuổi
và chưa có nghĩa địa, đã từng xảy ra những chuyện hoang đường như cơn mưa hoa
trong một đám tang, những con người được hoài thai bởi bướm và bọ cạp, những
người có đuôi, có người bay lên trời không trở lại... ở ngôi làng đó, những
người con trai và con gái cùng huyết thống đã yêu nhau, lấy nhau, sinh ra những
đứa con dị tật có đuôi như lợn hoặc như khỉ!
Nỗi
ám ảnh về tội loạn luân đã đẩy những con người nơi đây chìm sâu vào nỗi cô đơn.
Họ cô đơn trong ngôi nhà của mình. Cô đơn giữa những người thân thuộc. Cô đơn
trên chiếc giường của mình, trong giấc mơ của mình... Cuối cùng, sau một trăm
năm sống trong cô đơn, làng Macondo bị một cơn cuồng phong cuốn mất khỏi thế
giới. Rõ ràng là, về phương diện xã hội, Márquez muốn viện dẫn một vấn đề có
tính quy luật. Đó là, nếu anh đơn lẻ trong cuộc đấu tranh với thiên nhiên và
con người, anh sẽ thất bại. Nếu anh khép mình, đóng kín, quay lưng lại với thế
giới, đi ngược lại những quy luật vốn có, anh sẽ bị hủy diệt. Tương tự như thế,
đất nước Colombia cùng với lục địa Mỹ Latinh nếu đóng cửa, tuyệt giao với thế
giới bên ngoài, sẽ vĩnh viễn bị giam cầm trong lạc hậu, đói nghèo.
Còn
về thông điệp, Márquez muốn nhắn nhủ một điều giản dị, nhưng sâu đậm tính nhân
văn: Mọi người hãy sống đúng bản chất người - tổng hòa các mối quan hệ xã hội
của mình, hãy vượt qua mọi định kiến, thành kiến cá nhân, hãy lấp bằng mọi hố
ngăn cách cá nhân để cá nhân tự hòa đồng với gia đình, xã hội.
Trăm năm cô đơn là
câu chuyện về dòng họ Buênđya tồn tại bảy thế hệ, người đầu tiên bị trói vào
gốc cây và người cuối cùng đang bị kiến ăn, một dòng họ tự lưu đày vào cõi cô
đơn để chạy trốn tội loạn luân.
Cái
tội loạn luân này khởi sự từ việc tên cướp biển Phranxit Đrăc tấn công Riôacha
khiến các cụ tổ của Ucsula Igoaran phải chuyển đến lập nghiệp ở một làng hẻo
lánh. Tại đây các cụ tổ của Hung Tano đã lập nghiệp bằng nghề trồng thuốc lá.
Qua ba thế kỷ, hai dòng họ này đã có quan hệ thâm giao, cháu chắt họ lấy lẫn
nhau dẫn tới thảm họa đẻ ra một người đàn ông có đuôi lợn. Chính cái gương tày
liếp này đã khiến cha mẹ Hung Tano và Ucsula Igoaran tìm mọi cách ngăn cản
nhưng họ vẫn cứ lấy nhau. Khi đã là vợ chồng rồi và dẫu Hung Tano tuyên bố
"dù có đẻ ra kỳ đà anh cũng cóc cần". Ucsula Igoaran vẫn sợ đẻ ra đứa
con có đuôi lợn, nên khi đi ngủ bao giờ cô cũng mặc chiếc quần trinh tiết do mẹ
may cho. Sự việc kéo dài hơn một năm khiến dân làng ngạc nhiên và đồn rằng anh
chồng là kẻ bất lực.
Một
hôm, bị thua Hung Tano trong một cuộc chọi gà, Pruđênxiô Aghila không kìm được
lòng đã lỡm bạn: "Tao mừng cho mày và để xem cái con gà này có làm phúc
cho vợ mày không". Vì lời nói lỡm ấy anh ta phải trả cả tính mạng.
Nhưng
không vì thế, người chiến thắng được sống thanh thản, trái lại lúc nào cũng bị
lương tâm dằn vặt đến mức phải bỏ làng tìm đền một miền đất không được hứa
trước để lập ra làng Macônđô, để tự lưu đày trong cõi cô đơn trăm năm. Rồi
trong cõi cô đơn ấy, những Hôsê Accađiô và những Aurêlianô, những Rêmêđiôt và
những Amaranta đã ra đời, sống cuộc đời với số phận bi đát dường như đã được
định trước: lay lắt trong nỗi cô đơn và hoài nhớ, thấp thỏm lo phạm tội loạn
luân.
Nhưng
lo cũng chẳng được. Lúc còn đang thời sinh nở, sau mỗi lần đẻ Ucsula Igoaran
đều cặn kẽ xem con mình có mang bộ phận nào của con vật không. Về già, cụ luôn
luôn nhắc nhở đám cháu con hãy mở to mắt để nhận mặt họ hàng, đừng chung đụng
xác thịt mà sinh con có đuôi lợn. Nhưng cụ không thể sống đến hết chuyện để
khuyên giải Amaranta Ucsula và Aurêlianô Babilônia. Vì không biết rõ gốc gác,
không nắm được quan hệ ruột thịt, Amaranta Ucsula và Aurêlianô Babilônia đã yêu
nhau mãnh liệt, ăn nằm với nhau và lấy nhau với hy vọng tình yêu sẽ cải tạo nòi
giống mình. Nhưng họ đã đẻ ra đứa con quái thai có đuôi lợn và con vật huyền
thoại này đã kết liễu dòng họ Buênđya tồn tại bảy thế hệ. Rõ ràng trong thế
giới cô đơn và hoài nhớ ấy, những người trong dòng họ Buênđya đã phạm tội loạn
luân dù cho họ có ý chạy trốn tội loạn luân. Như vậy chúng ta thấy trong Trăm
năm cô đơn, loạn luân là một đề tài đã mở và đóng lại một thiên truyện.
Nhưng
sự ra đời và tồn tại của dòng họ Buênđya lại gắn rất chặt với số phận của làng
Macônđô.
Lúc
đầu Macônđô là một làng quê hiền hòa. Tại đây chưa một ai đã ngoài ba mươi
tuổi. Macônđô chưa có nghĩa địa, dân trí Macônđô chưa được khai sáng. Ðứng đầu
làng là Hung Tano, một tộc trưởng. Ông chăn dắt dân Macônđô theo lề thói của
công xã nông thôn. Dân Macônđô sống hiền lành, không phạm tội giết người nên
không cần có quan cai trị (phần đời) và cha cố (phần hồn). Mặc dù sống biệt lập
với thế giới bên ngoài, dân Macônđô đã biết làm cho làng mình trở thành một
làng quê trù mật và yên vui.
Người
Digan, theo tiếng chim hót và tiếng nhạc đồng hồ, đã tìm được đường đến với
Macônđô. Họ mang tới đây biết bao thứ mới lạ mà dân Macônđô chưa hề biết tới.
Họ mang tới làng nghề thủ công và nghề buôn bán. Họ lập ra phố Thổ Nhĩ Kỳ.
Macônđô
từ một làng quê trở thành một thị trấn. Chính phủ trung ương phái tới làng một
Quan thanh tra. Ðó là ông Apôlina Môscôtê. Sự có mặt của Quan thanh tra đã làm
cho cuộc sống vốn thanh bình của Macônđô bỗng trở nên bị xáo trộn. Cuộc nội
chiến triền miên và khốc liệt giữa hai phái Bảo hoàng và Tự do đã nhiều phen
tàn phá Macônđô, làm cho dân chúng phải nhiều phen điêu đứng. Tương ứng với
thời kỳ này của Macônđô là sự trưởng thành của thế hệ thứ hai dòng họ Buênđya
mà người tiêu biểu là đại tá Aurêlianô Buênđya.
Ngài
đã phát động ba mươi hai cuộc chiến và ngài phải chịu thất bại hoàn toàn, buộc
phải kí hiệp định đình chiến Neclanđia mà thực chất của bản hiệp định này là sự
đầu hàng của lực lượng Tự do trước lực lượng Bảo hoàng.
Nhờ
có đường xe lửa, Macônđô thực sự giao lưu với thế giới bên ngoài. Phim ảnh, máy
phát điện, máy hát, gái điếm, khách du lịch đã tràn ngập Macônđô. Công ty chuối
(thực chất là Công ty hoa quả Mỹ) cũng đến đây và lập đồn điền chuối. Dân tứ xứ
đổ về Macônđô. Cuộc sống Macônđô sầm uất lên. Giai đoạn này của Macônđô tương
ứng với thế hệ thứ tư dòng họ Buênđya mà người tiêu biểu là hai anh em sinh
đôi: Aurêlianô Sêgunđô và Hôsê Accađiô Sêgunđô. Aurêlianô Sêgunđô to khoẻ đầy
sinh lực, sôi nổi sống hết mình trong cõi đời thế tục. Ngược lại Hôsê Accađiô
Sêgunđô vóc người mảnh khảnh nhưng rất thông minh, đã tham gia lãnh đạo cuộc
đấu tranh của công nhân chuối đòi cải thiện sinh hoạt và tăng lương. Người Mỹ,
ở đây là ngài Trao, rất xảo quyệt và tráo trơ tìm mọi cách thoái thác những yêu
cầu chính đáng của công nhân. Khi cuộc đấu tranh lên đến cao trào, người Mỹ đã
thẳng tay tắm máu công nhân bằng một vụ thảm sát tất cả những ai có mặt ở sân
ga và sau đó dùng đoàn tàu dài hơn hai trăm toa chở xác chết ném xuống biển như
Công ty chuối vẫn đổ chuối thối.
Công
ty chuối rút khỏi Macônđô. Bằng phép màu, Công ty chuối đã dìm chết Macônđô
trong một trận mưa lụt kéo dài bốn năm mười một tháng hai ngày và sau đó lại
rang khô nó trong nạn hạn hán kéo dài mười một năm. Macônđô tiêu điều xơ xác.
Cỏ dại, sâu bọ sinh sôi nảy nở nhanh chóng và hung hãn tiến công con người ngày
một quyết liệt hơn để đến một ngày kia một trận cuồng phong nổi lên xoá Macônđô
khỏi mặt đất này.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét